اوضاع ایران از اشغال متفقین تا کودتای ۲۸ مرداد

 توضيح در مورد اعلام درس ( شخصيت‌ها ، وقايع و رويدادها و .. ):

       دكتر محمد مصدق: وي در سال 1261 ه‍.ش. در تهران متولد شد و پس از پايان تحصيلات ابتدايي در اين شهر، در سال 1287 ه‍.ش. براي تحصيلات عاليه به پاريس عزيمت كرد و بعد از اتمام دوره مدرسه علوم سياسي پاريس، به دانشگاه نوشاتل سويس وارد شد و در سال 1293 ه‍.ش. به اخذ درجه دكتري در حقوق نايل گرديد و بعد به ايران بازگشت.

      چون مخالف قرارداد 1919 م. ( 1298 ه‍.ش. ) ايران و انگليس بود در بهار 1298 به سويس بازگشت و قصد داشت در آنجا مشغول كار شود كه كابينه مشيرالدوله براي تصدي وزارت دادگستري از وي دعوت كرد. در حين مراجعت به ايران از راه هندوستان و بندر بوشهر، در پائيز 1299 به حكومت فارس منصوب شد. با اين همه در اسفند همان سال، از شناسايي كودتاي سيد ضياءالدين طباطبايي  امتناع ورزيد. پس از سقوط سيد ضياء الدين در سال 1300 به وزارت دارايي منصوب شد و به اصلاحات در اين وزارتخانه پرداخت. در سال 1301 حكومت آذربايجان يافت و بعد از چندي به علت عدم موافقت دولت مركزي با نظريات او، از اين سمت استعفاء داد. در سال 1302 وزير امورخارجه شد. در سال 1303 در دوره پنجم قانونگذاري به نمايندگي مردم تهران در مجلس شوراي ملي انتخاب گرديد. در اين دوره با واگذاري سلطنت به سردارسپه (رضا شاه بعدي) مخالفت ورزيد. در دوره ششم مجدداً به وكالت مجلس از طرف مردم تهران انتخاب شد و با تشكيل مجلس مؤسسان مخالفت كرد و پس از اتمام اين دوره چون دولت در انتخابات مجلس دخالت كرد از سياست كناره گرفت و در قريه احمدآباد در غرب تهران اقامت گزيد.

      با اينكه از سياست به كلي به كنار بود. در چهارم تير ماه 1319 به وسيله شهرباني تهران توقيف شد و به بيرجند اعزام گرديد و تا آذر همان سال در زندان عمومي آن شهر محبوس بود. سپس مجدداً به احمدآباد تبعيد شد. پس از وقايع شهريور 1320 ( خروج رضا شاه از ايران ) در دوره چهاردهم ( 1322 ) و شانزدهم ( 1329 ) بار ديگر از طرف مردم تهران به وكالت مجلس شوراي ملي انتخاب شد. در اين دوره براي استيفاي حق ملت ايران از شركت نفت ايران و انگليس و دولت انگلستان، جبهه ملي را تشكيل داد و به مبارزه پرداخت و در 29 اسفند 1329 قانون ملي شدن نفت را از تصويب مجلس شوراي ملي و سنا گذراند و در ارديبهشت 1330 براي  اجراي اين قانون و خلع يد از شركت نفت سابق، نخست وزيري ايران را قبول كرد. در تير ماه 1331 با اينكه مجلس جديد ( دوره هفدهم ) به نخست وزيري او رأي تمايل داده بود، به سبب اختلاف نظر با محمد رضا پهلوي ( شاه سابق ) براي براي تصدي وزارت دفاع ملي، از تشكيل دولت جديد استنكاف كرد و شاه سابق قوام السلطنه را به نخست وزيري منصوب كرد، ولي ملت با قيام سي تير مجدداً او را به نخست وزيري برگزيد. در 28 مرداد 1332 با كودتاي عوامل دربار و سازمان سياي امريكا،  همراه عده‌اي از همكاران خود دستگير و زنداني شد. در پاييز همان سال در دادگاه‌هاي نظامي با وجود دفاعيات مشروح به سه سال زندان مجرد محكوم گرديد. پس از پايان دوره زندان در شهريور 1335 تحت الحفظ به احمدآباد اعزام شد و تحت نظر مأموران ساواك بود تا اينكه در آذر ماه 1346 به سبب بيماري، تحت نظر ساواك به تهران منتقل شد و در ششم اسفند در بيمارستان نجميه بستري گرديد و در سحرگاه چهاردهم اسفند 1346 درگذشت و با اينكه وصيت كرده بود در گورستان شهداي سي تير 1331 مدفون گردد به دستور دولت در خانه خودش در احمدآباد به خاك سپرده شد.

       براي مطالعه  خاطره اي از  دكتر مصدق اينجا كليك كنيد.

       براي مشاهده‌ي تصويري از دكتر مصدق اينجا كليك كنيد. 

      آيت الله كاشاني: آيت الله حاج سيد ابوالقاسم بن مصطفي كاشاني، عالم روحاني و سياسي شيعه در سال 1300 ه‍.ق. در تهران متولد شد. وي در سن 16 سالگي به اتفاق پدر عازم زيارت كعبه شد و در نجف اقامت گزيد و علوم ديني را در محضر پدر و آخوند ملا محمد كاظم خراساني و آيت الله خليل فرا گرفت و به درجه اجتهاد رسيد. كاشاني مردي مبارز بود و در مبارزات ملي نفت نيز شركت داشت. در دوره‌هاي 7 و 17 به نمايندگي مجلس شوراي ملي و در دوره اخير به رياست آن مجلس انتخاب شد. وي در سال 1340 ه‍.ش. در تهران به مرض ذات الريه درگذشت.

       براي مشاهده‌ي تصويري از آيت الله كاشاني اينجا كليك كنيد. 

      سرلشكر زاهدي: وي در سال‌هاي جنگ جهاني اول به صفوف قشون قزاق پيوست. از افسران تيپ همدان بود كه براي سركوب نهضت جنگل عازم خطه شمال شد و سپس تحت امر رضا خان كودتاي 1299 را به فرجام رسانيد. سرتيپ فضل الله خان در دوران اقتدار رضا خان در مشاغل مهمي جاي داشت و مأموريت‌هاي درجه اولي را به عهده گرفت. او در سال 1302 رياست قشون فارس را به عهده داشت و در اين سمت مأمور حل غائله شيخ خزعل شد و به حكومت خوزستان رسيد. زاهدي در سال‌هاي 1305 ـ 1306 فرماندهي لشكر شمال و حكومت اين خطه را به دست داشت و در ارديبهشت 1308 به فرماندهي ژاندارمري ( امنيه ) كشور رسيد. او در اين سمت براي سركوب شورش عشاير به فارس رفت ولي مدتي بعد مورد سوء ظن رضا خان قرار گرفت و در خرداد 1308 به تهران فراخوانده شد و به همراه صارم الدوله، ولي فارس و نصرت الدوله فيروز بازداشت گرديد و تنزل درجه يافت. ولي مدت كوتاهي بعد ـ در تير ماه همان سال ـ بخشوده و آزاد شد.

در سال‌هاي جنگ جهاني دوم، وي كه ظاهراً طرفدار آلمان شده بود از طرف انگلستان بازداشت شد.

وي در كابينه اول مصدق به وزارت كشور منصوب شد، ولي پس از اينكه اتهام دخالت در قتل سرلشكر افشار طوس ـ رئيس شهرباني ـ به وي وارد شد مورد تعقيب قرار گرفت و در اين زمان در مجلس شوراي ملي متحصن شد و در كودتاي 28 مرداد 1332 با حمايت سازمان سيا رهبري كودتا را بر عهده گرفت. اما پس از مدتي در 17 فروردين 1334 از نخست وزيري بركنار شد و به خارج از كشور رفت، در ارديبهشت 1337 وي مجدداً به ايران بازگشت و حتي شايعاتي در مورد نخست وزيري مجدد وي رواج يافت اما در نهايت وي به سمت سفير كبير شاه و نماينده دائم ايران در دفتر اروپايي سازمان ملل به ژنو رفت و تا زمان مرگش در شهريور 1348  در آنجا اقامت داشت.

        براي مشاهده‌ي تصويري از زاهدي اينجا كليك كنيد.